De Universiteit van Nederland Podcast

Een strandwandeling, een frisse duik of lekker uitwaaien: bij de Noordzee denk je misschien niet meteen aan gevaar. Toch kan onze eigen zee behoorlijk tekeergaan. Golfonderzoeker Ton van den Bremer (TU Delft) legt uit waarom de Noordzee zo verraderlijk is. Wat maakt de golven hier anders dan op de oceaan? Waarom kan juist een ondiepe zeebodem voor gevaarlijke situaties zorgen? En hoe kan er midden op onze eigen Noordzee ineens een monstergolf ontstaan, zo hoog als een flatgebouw van tien verdiepingen? See omnystudio.com/listener for privacy information.

Alle processen in ons lichaam worden aangestuurd door hormonen. Ze spelen een belangrijke rol bij onze ontwikkeling en voortplanting, maar ook bij voor ons denkvermogen en en metabolisme. Maar wat gebeurt er als deze hormonen worden verstoord door bepaalde stoffen uit onze omgeving die we inademen via de lucht of binnen krijgen via ons eten en drinken? En wat als het om stoffen gaat die je niet zomaar kan vermijden? In deze video legt Toxicoloog Juliette Legler (Universiteit Utrecht & één van de auteurs van het WHO rapport naar hormoonverstorende stoffen) ons uit wat de grote gezondheid gevolgen zijn van deze hormoonverstoorders en wat de overheid, industrie en jijzelf er aan kunnen doen om je innamen ervan te verminderen. 0:00 Wat zijn hormoonverstorende stoffen? 0:46 Wat zijn de gezondheidseffecten van hormoonverstorende stoffen? 1:29 Hoe werken hormonen in ons lichaam? 2:06 Hoe verstoren chemische stoffen onze hormonen? 3:15 Zijn alle chemische stoffen schadelijk voor je lichaam? 3:55 Hoe worden…

Een psychose: stemmen, gedachten, hallucinaties. Allemaal voorbeelden van een ervaring die niet meer klopt met de realiteit. Dat is precies wat er aan de hand is bij een psychose. Hanneke Wigman van het umcg vertelt hoe een psychose kan ontstaan en wat er gebeurt. Ervaringsdeskundige Jelle vertelt hoe hij een psychose ervaarde. Anoiksis is dé vereniging voor én door psychosegevoelige mensen in Nederland: https://www.anoiksis.org/ Bestel hier ons nieuwe boek ‘DROOM’: https://boeken.universiteitvannederland.nl/products/droom?srsltid=AYCX9vLvKqB-3qlRq3B6yRdcS5M3MOj4EXxaG60EnNC2aKpORr319VYB See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl jij ’s nachts lekker ligt te slapen, zijn duizenden mensen gewoon aan het werk. Van artsen en brandweerlieden tot de nachtwerkers in de Rotterdamse haven: zij houden Nederland draaiende. Maar wat doet nachtwerk eigenlijk met je gezondheid? Samen met chronobioloog Maaike van der Rhee van het Erasmus MC onderzoeken we wat nachtdiensten met je lichaam doen. En vooral: hoe zorg je ervoor dat je gezond blijft als je ’s nachts werkt? Wat kun je zelf doen? En wat hebben een boterham met appelstroop en een milkshake daar in vredesnaam mee te maken? Je hoort het in deze aflevering! Het onderzoek naar hoe we nachtdiensten gezonder kunnen maken is een project van de Nationale Wetenschapsagenda (NWA), samen met het TNO en het RIVM. De NWA maakt onderzoek mogelijk waarin wetenschappers samenwerken met maatschappelijke partijen. Dit leidt tot kennis die de wetenschap zonder hulp van de maatschappij niet had kunnen krijgen. Lees er meer over op hun website ► https://www.nationalewetenschapsagenda.nl 0:00 Hoeveel…

Peptides zijn dé nieuwe hype: ze beloven een jongere huid, meer spieren, gewichtsverlies en zelfs een langer leven. Maar wat zijn peptides eigenlijk? En hoe veilig zijn ze? Onderzoeker Peter de Keizer (UMC Utrecht) vertelt hoe een peptide dat hij zelf ontwikkelde online verkocht werd, terwijl het alleen op muizen was getest. Je leert over de gezondheidsrisico’s, maar ook hoe ze kunnen bijdragen aan nieuwe behandelingen, bijvoorbeeld tegen kanker. Deze aflevering is opgenomen op het Betweter festival: https://www.betweterfestival.nl/ Bestel hier ons nieuwe boek ‘DROOM’: https://boeken.universiteitvannederland.nl/products/droom?srsltid=AYCX9vLvKqB-3qlRq3B6yRdcS5M3MOj4EXxaG60EnNC2aKpORr319VYB Luister hier ‘De Formule’, onze serie waarin we op zoek gaan naar de formule voor een gezond leven: https://open.spotify.com/show/0K94k7YmUifqFg51Miv3eE?si=6b4b2279b5b548de See omnystudio.com/listener for privacy information.

HEY U! Is het écht mogelijk om je dromen te sturen of van je nachtmerries af te komen? Waarom droom je soms ineens over een oude klasgenoot van dertig jaar geleden? En als je je dromen niet kunt onthouden, betekent dat dan dat je slecht slaapt? Slaapwetenschapper Merijn van de Laar (Universiteit Maastricht) beantwoordt in deze aflevering vijf van jullie meest brandende vragen over dromen. Of het nu gaat over wat de link is tussen dromen en ons bewustzijn, wat terugkerende dromen betekenen, of hoe de 'droomontwerper' in je brein emoties verwerk – na deze aflevering kun je de antwoorden dromen. In Merijn zijn nieuwe boek DROOM ontdek je wat dromen écht zijn. Hoe ze ontstaan, hoe ze de scherpe randjes van de dag afhalen en hoe je ze je helpen creatiever te worden. Terwijl jij ligt te slapen, is je brein bezig je geheugen te ordenen en herinneringen op te slaan, klaar voor gebruik voor de volgende dag. Na het lezen van dit boek zal je bewuster kunnen dromen én je dromen beter onthouden. Pre-order het boek nu via…

De populaire kinderpodcast Stokstaartjes is terug, bij de Universiteit van Nederland. Aflevering 1 & 2 hoor je hier. Kun je vrienden worden met een robot? Tuur (10) wil het graag weten. Net als Nuka (6), Fien (8) en Sam (9) heeft hij een vraag voor de wetenschap. In het vierde seizoen van Stokstaartjes, de wetenschapspodcast voor kinderen gaat podcastmaker Wendy Bos met hen op zoek naar antwoorden. Dit seizoen draait alles om robots. In elke aflevering stelt een kind twee vragen en gaat samen met een wetenschapper op onderzoek uit. Aflevering 2 staat vanaf nu online: Hoe weet een robot wat hij moet doen? Fien (8) zag weleens een robot in een fabriek, maar wat kunnen robots nog meer? Dr. Maarten Lamers (Universiteit Leiden) vertelt hoe een robot weet wat hij moet doen. Bij TNO zien we een echte robothond aan het werk. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland podcast bespreekt onderzoeker Tessa Roedema de evolutie van wetenschap: van de gesloten ivoren toren naar een open, participatief systeem. Aan de hand van historische tijdlijnen — van de 19e eeuw en de naoorlogse periode tot de huidige focus op Open Science — wordt uitgelegd hoe de rol van de burger is veranderd van passieve ontvanger naar actieve gesprekspartner en co-creator. De discussie belicht de noodzaak van inclusiviteit binnen wetenschappelijk onderzoek om blinde vlekken, zoals bij de ontwikkeling van zelfrijdende auto's, te voorkomen. Daarnaast wordt onderzocht hoe methoden zoals burgerwetenschap en het integreren van lokale ervaringen essentieel zijn voor het oplossen van complexe maatschappelijke crises zoals klimaatverandering en pandemieën.

Hey U! Waarom is wetenschap eigenlijk zo elitair en ingewikkeld? Kun je wetenschappers in reclames wel vertrouwen? En zijn alle wetenschappers niet gewoon links? In deze aflevering beantwoordt filosoof Bas Haring (Universiteit Leiden) vijf kijkersvragen over wetenschap en wetenschappers. Na deze aflevering weet jij wie de allereerste wetenschapper ooit was, waarom wetenschappers soms van idee veranderen, of hoe je nepwetenschap (pseudowetenschap) herkent. Deze aflevering is gemaakt in het kader van de Open Access Week en mede mogelijk gemaakt door de KB Nationale Bibliotheek. Open Science maakt wetenschappelijk onderzoek toegankelijker en transparanter, zodat niet alleen wetenschappers, maar ook anderen de resultaten kunnen lezen en onderzoeken hoe die tot stand zijn gekomen. De KB zet zich in voor betere toegang tot wetenschappelijke publicaties en kennis over Open Science. Zat jouw vraag er nou niet tussen? Geen zorgen! Op de socials van Universiteit van Nederland (@universiteitnl) beantwoordt Bas nog meer…

In deze aflevering onderzoeken we samen met Michel Nuiten van Tilburg University hoe je wetenschappelijke claims kunt beoordelen en doorzien. In een tijd waarin sensationele koppen over alles van rode wijn tot zonnebrandcrème de kranten halen, biedt deze aflevering een praktisch stappenplan om de kracht van bewijs te toetsen. We kijken kritisch naar zaken als oorzaak-gevolgverbanden, financiële belangen bij onderzoek en het belang van dubbelblind onderzoek met voldoende proefpersonen. Naast het analyseren van bestaande claims, voert de redactie een eigen klein experiment uit met kindpatches om de methodiek in de praktijk te brengen. De aflevering behandelt ook bredere wetenschappelijke concepten zoals reproduceerbaarheid en de beweging naar Open Science, waarbij het delen van data essentieel is voor de controleerbaarheid van kennis.

In deze aflevering van de wetenschapspodcast Stokstaartjes duiken Wendy en het zesjarige stokstaartje Noeka in de wonderlijke wereld van robots. De ontdekkingsreis begint met een eigen experiment waarbij Noeka probeert een robot te bouwen van karton, hout en tape, wat leidt tot de vraag hoe een robot echt kan bewegen. Vervolgens bezoeken ze dokter Edwin 13 in het OIFO Techniek Museum in Hengelo om kennis te maken met echte robots zoals het robothuis Lumie en de robot Ravi. De aflevering legt de fundamente of drie ingrediënten voor een bewegende robot: camera's (of sensoren), een computer die geprogrammeerd is, en motortjes. De makers verkennen ook de verschillende vormen die robots kunnen aannemen, van vierkante constructies tot mensachtige vormen, en bespreken de toekomst van robots die huishoudelijke taken zoals het opruimen van speelgoed kunnen overnemen.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland podcast bespreekt eiwitonderzoeker Josta van de TU Eindhoven een revolutionaire nieuwe methode om infectieziekten op te sporen. De techniek maakt gebruik van bioluminescentie, geïnspireerd door diepzeegarnalen, om binnen een half uur uitslag te geven voor SOA's zoals chlamydia en gonorroe. Door het combineren van lichtgevende eiwitten met CRISPR-technologie kan de aanwezigheid van specifiek DNA razendsnel worden gedetecteerd. De podcast belicht de noodzaak van snellere diagnostiek vanwege de stijgende aantallen SOA-besmettingen en de lange wachttijden bij huidige laboratoriumtesten. Naast toepassingen in de Nederlandse huisartsenpraktijk, biedt deze technologie enorme potentie voor de strijd tegen infectieziekten zoals malaria in gebieden met beperkte medische infrastructuur.

Deze aflevering van Universiteit van Nederland onderzoekt de gezondheidsvoordelen en risico's van saunagebruik en koudebaden. Aan de hand van een experiment met meetapparatuur wordt gekeken naar wat extreme hitte en kou doet met de kerntemperatuur, hartslag en bloedvaten. De aflevering bespreekt onderzoeksresultaten uit Finland over het verband tussen sauna en hart- en vaatziekten, evenals recent onderzoek van de Universiteit Maastricht naar de effecten op de bloedsuikerspiegel bij mensen met overgewicht. Daarnaast worden belangrijke waarschuwingen gegeven voor specifieke groepen, zoals mensen met koorts, recente hartproblemen of vruchtbaarheidsproblemen. De aflevering biedt praktische adviezen over het opbouwen van sauna-ervaring en de noodzaak om het lichaam af en toe uit zijn comfortzone te halen.

In deze aflevering van de podcastserie Atomen en zo onderzoekt Florian Halinsky de mogelijkheden van champignonsubstraat voor milieusanering. Microbioloog Brigit van Brenk legt uit hoe het afvalproduct van de champignonindustrie, een voedingsbodem waar schimmels op groeien, gebruikt kan worden om vervuild grondwater te reinigen van stoffen zoals PFAS, medicijnresten en bestrijdingsmiddelen. Het onderzoek richt zich op het benutten van de natuurlijke enzymatische kracht van schimmels om chemische verbindingen af te breken. Het gesprek behandelt ook de uitdagingen van wetenschappelijk onderzoek, zoals de complexiteit van het analyseren van minuscule hoeveelheden stoffen met geavanceerde apparatuur zoals HPLC-massaspectrometers. Van Brenk bespreekt haar transitie van wateronderzoek naar microbiologie en de ambitie om van laboratoriumexperimenten naar praktische pilots in de echte wereld te gaan, met als doel een duurzamer alternatief te bieden voor de huidige verbranding van vervuilde grond en afvalstromen.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland podcast bespreekt hoogleraar informatica Jan Friso Grote de verborgen gevaren van software in onze dagelijkse infrastructuur. Hij onderzoekt hoe onbedoelde bugs, zoals deadlocks in pacemakers, en bewuste manipulaties, zoals killswitches in zonnepanelen of emissie-software in auto's, grote maatschappelijke ontwrichting kunnen veroorzaken. De discussie behandelt de technische mogelijkheden voor sabotage door statelijke actoren, variërend van het uitschakelen van kritieke systemen tot spionage via slimme deurbelcamera's. De aflevering belicht de enorme schaal van software-implementatie en de uitdagingen die gepaard gaan met het controleren van code op ongewenst gedrag. Hoewel juridische kaders bestaan, benadrukt Grote dat technische verificatie op grote schaal momenteel nog niet mogelijk is en dat er aanzienlijk onderzoek nodig is om de integriteit van software in onze groeiende digitale wereld te waarborgen.

Deze aflevering van Universiteit van Nederland verkent de fascinerende zoektocht naar de geboorte van zwarte gaten. Sterrenkundige Daniela Pietersen legt uit hoe de botsing van neutronensterren rimpelingen in de ruimtetijd, ook wel zwaartekrachtgolven genoemd, veroorzaakt. Door middel van de Black Hole Finder app wordt de hele samenleving betrokken bij het analyseren van telescoopbeelden uit Chili en Zuid-Afrika om deze zeldzame fenomenen op te sporen. Het onderzoek belicht niet alleen de fysica achter supernova-explosies en kernfusie, maar ook de kosmische oorsprong van kostbare metalen zoals goud en zilver. De zoektocht naar deze extreme gebeurtenissen verbindt burgerwetenschap met geavanceerde technologieën, zoals de toekomstige Einstein-telescoop, om de mysteries van het universum te ontrafelen.

In de eerste aflevering van de nieuwe podcastserie Atomen enzo onderzoeken Roos en Florian de kloof tussen de bèta-wereld en de alfa-mentaliteit. Aan de hand van een gesprek met gedragswetenschapper Edwin van Leeuwen wordt ingegaan op het fascinerende gedrag van chimpansees in Zambia. Het onderzoek richt zich op ogenschijnlijk nutteloos gedrag, zoals het steken van grassprietjes in de oren, en hoe dit via sociale transmissie binnen een groep kan worden overgenomen. De aflevering verkent concepten als cultuur bij primaten, sociale hiërarchie en de overeenkomsten tussen menselijk en dierlijk gedrag. Van het observeren van interactiepatronen in het wild tot de implicaties voor menselijke saamhorigheid; deze aflevering biedt een blik op hoe imitatie kan dienen als middel voor sociale integratie.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland podcast neemt bioloog Janelle Brouwmuller de luisteraar mee op een fascinerende reis door de diepten van de oceaan. De focus ligt op de bizarre en vaak onverwachte voortplantingsstrategieën in het dierenrijk, waarbij natuurlijke fenomenen zoals geslachtsverandering bij clownvissen, de 'zeepaardentango' en de parasitaire levenswijze van hengelvis centraal staan. Naast de verbazingwekkende biologische feiten, zoals platwormen die zwaardvechten met hun geslachtsorganen of zeekatten die camouflage gebruiken voor slimme paringsstrategieën, wordt ook de wetenschappelijke relevantie belicht. De podcast onderzoekt hoe het immuunsysteem van de hengelvis, dat een samengesmolten mannetje niet afstoot, mogelijk nieuwe inzichten kan bieden voor de medische wereld, met name bij het verbeteren van succesvolle orgaantransplantaties bij mensen.

In deze aflevering van Hey You beantwoorden Lonneke Lemfrink, rouwprofessor aan de Rijksuniversiteit Groningen en Universiteit Twente, vijf essentiële vragen over het proces van rouwen. De focus ligt op de psychologische aspecten van verlies, variërend van de fysieke en mentale gevolgen van rouw tot de verschillende vormen van verlies, zoals levend verlies en niet-levend verlies. De aflevering biedt wetenschappelijke inzichten in hoe mensen omgaan met het overlijden van dierbaren, de impact van cultuur en religie op afscheidsrituelen, en de specifieke rouwreacties bij kinderen versus volwassenen. Ook wordt besproken waarom rouwen soms als een opluchting kan worden ervaren en hoe langdurige aanpassing aan verlies in de praktijk verloopt.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland podcast bespreekt voedingskundige Marianne Gelijnsen de impact van onze nationale zoutobsessie op de volksgezondheid. Wereldwijd vallen er jaarlijks 1,65 miljoen doden door een te hoge zoutinname, voornamelijk als gevolg van hart- en vaatziekten. De discussie belicht de chemische werking van natrium, de rol van de nieren en het belang van kalium bij het reguleren van de bloeddruk. De aflevering onderzoekt hoe de voedingsindustrie bijdraagt aan een hoge zoutinname via bewerkte producten zoals brood, kaas en kant-en-klaarmaaltijden. Daarnaast worden mogelijke oplossingen besproken, variërend van het gebruik van kaliumzout door fabrikanten tot praktische kooktips voor consumenten, zoals het gebruik van umami-smaakmakers en het pas aan tafel zouten van voedsel.

In deze aflevering van Universiteit van Nederland onderzoekt wiskundige Sanjay Boulay de vraag of je kunt berekenen hoe vaak je iemand net niet tegenkomt. Aan de hand van een experiment met zes collega's die door de stad lopen, wordt uitgelegd hoe men met behulp van snelheid, tijd en kijkafstand een formule kan opstellen voor zowel echte ontmoetingen als bijna-ontmoetingen. Het programma combineert praktische observaties in de stad met complexe wiskundige concepten zoals relatieve snelheid en goniometrie. De resultaten van het fysieke experiment worden vergeleken met computer-simulaties en theoretische berekeningen, waarbij wordt aangetoond hoe krachtig dergelijke modellen zijn voor toepassingen variërend van communicatienetwerken tot militaire strategieën.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland podcast bespreekt Eddie Brummelman de impact van sociaal-economische ongelijkheid op het zelfbeeld van kinderen. Aan de hand van zijn onderzoeksproject 'Generatie Hoop' legt hij uit hoe armoede en de omgeving waarin een kind opgroeit, invloed hebben op de ontwikkeling van zelfwaardering en talentperceptie. Het gesprek behandelt de psychologische mechanismen achter ongelijkheid, het gevaar van meritocratisch denken en de manier waarop stereotypen over inkomen en opleiding diep geworteld raken in de psyche van jonge kinderen. Brummelman onderzoekt hoe we de negatieve effecten van de 'geboorteloterij' kunnen beperken door kinderen een ander perspectief te bieden op structurele oorzaken. Het project beoogt handvatten te bieden aan ouders en leraren om een gezonder zelfbeeld bij kinderen te stimuleren, waarbij de focus verschuift van individuele verdienste naar begrip voor ongelijke kansen.

Deze aflevering van de Universiteit van Nederland biedt een exclusieve blik achter de schermen van de pathologie in het Erasmus MC. Aan de hand van het werk van patholoog Sjors Koppes wordt uitgelegd hoe microscopisch onderzoek naar weefselplakjes cruciaal is voor het stellen van diagnoses, zoals bij huidkanker en tongtumoren. De aflevering beschrijft het complexe proces van het prepareren van weefsel, van het snijden van flinterdunne plakjes tot de specifieage kleuringen die nodig zijn om kwaadaardig celgedrag te identificeren. Bezoekers krijgen inzicht in de rol van bekledende cellen en pigmentcellen bij het herkennen van melanoom en andere carcinomen. Naast medische mysteries zoals tumoren, behandelt de aflevering ook onverwachte vondsten in het lab, zoals de aanwezigheid van cosmetische fillers. De pathologie wordt gepresenteerd als de onmisbare 'hidden gem' van het ziekenhuis, waar de uiteindelijke diagnose wordt vastgesteld.

In deze aflevering bespreken historicus Olivier Hekster en Marijn Dogge de Romeinse migratie in relatie tot het huidige migratiedebat. Aan de hand van DNA-onderzoek wordt aangetoond hoe omvangrijk de bewegingen binnen het rijk waren en hoe identiteit in de oudheid constant veranderde door handel, religie en culturele uitwisseling. Daarnaast biedt recent onderzoek naar Romeinse brieven, uitgevoerd in samenwerking met mensen met een migratieachtergrond, nieuwe inzichten in de realiteit van migratie. Tot slot wordt de rubriek 'Helpdesk Rome' geïntroduceerd, waarin moderne problemen worden bekeken vanuit een historisch perspectief.

Deze aflevering van de Universiteit van Nederland onderzoekt de veranderende relatie tussen Nederland en het water. Waar we eeuwenlang gericht waren op het zo snel mogelijk afvoeren van water om droge voeten te houden, worden we nu geconfronteerd met ernstige watertekorten door extreme droogte en een landschap dat niet langer water vasthoudt. De documentaire belicht de uitdagingen voor waterschappen om het evenwicht te vinden tussen waterafvoer en waterretentie. Door middel van onderzoek naar scenario's, zoals het herstellen van moerassen of het aanpassen van stedelijke gebieden, wordt gezocht naar een duurzame manier om te leven met de onzekerheden van klimaatverandering.

In deze aflevering onderzoeken de presentatoren de filosofische vraag of je een ander mens ooit volledig kunt kennen. Met de teksten van Simone de Beauvoir als uitgangspunt reflecteren ze op hoe het respecteren van iemands onkenbaarheid essentieel is voor ware vrijheid en liefde. Het gesprek verdiept zich in psychologische mechanismen zoals projectie, die een werkelijke ontmoeting kunnen verhinderen, en de paradox dat volledige transparantie in de moderne cultuur de mysterie en groei in relaties kan verstikken. De conclusie is dat een zekere mate van onwetendheid noodzakelijk is om nieuwsgierigheid en de ruimte voor verandering te behouden.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland podcast onderzoekt neurowetenschapper Martijn Achterberg het cocktailpartyprobleem: de uitdaging om één specifieke stem te onderscheiden in een omgeving met veel achtergrondlawaai. Het gesprek belicht hoe onze hersenen gebruikmaken van tijdverschillen en geluidssterkte tussen beide oren, evenals de rol van de vorm van de oorschelp bij het lokaliseren van geluid. De aflevering behandelt ook de impact van gehoorproblemen op sociaal isolement en de technologische beperkingen van huidige hoortoestellen. Martijn presenteert een innovatieve oplossing geïnspireerd door de manier waarop bijen hun oren op voelsprieten gebruiken om hun omgeving te scannen. Door gebruik te maken van het Doppler-effect met een bewegende microfoon, werkt hij aan technologie die specifiek stemmen kan versterken en achtergrondruis kan onderdrukken.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland beantwoorden paleontoloog Janelle Broummeler uit Leiden en het Naturalis Biodiversity Center diverse vragen over de mechanismen van evolutie. De discussie behandelt onder andere de redenen achter het verlies van lichaamsbeharing bij de mens, de evolutionaire noodzaak van de lange zorgperiode voor menselijke baby's en de relatie tussen dinosaurussen en vogels. Verder wordt ingegaan op het klassieke dilemma van de kip versus het ei, waarbij de nadruk ligt op evolutie als een vloeiend proces zonder duidelijke grenzen. De aflevering verkent ook complexe concepten zoals evolutionaire reversals, zoals bij dolfijnen, en de rol van homoseksualiteit binnen sociale diersoorten in de natuur.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland podcast bespreekt organisatiewetenschapper Lars Tummels het fenomeen van leiderschap en waarom we vaak de verkeerde mensen kiezen voor een leidende rol. De focus ligt op de babbelhypothese, waarbij luidruchtige individuen vaker als leider worden gezien, terwijl effectief leiderschap juist draait om een balans tussen taakgerichtheid en relatiegerichtheid. De aflevering biedt wetenschappelijke inzichten in hoe men de kwaliteiten van stille leiders kan herkend en hoe organisaties beter kunnen selecteren op basis van competentie in plaats van zelfvertrouwen.

Deze aflevering van de Universiteit van Nederland onderzoekt de gevaren van een hitteberoerte tijdens fysieke inspanning. Aan de hand van een experiment met een temperatuurpil bij stagiair Joy en de expertise van thermofysioloog Koen Bongers, wordt uitgelegd hoe het lichaam warmte produceert en probeert af te voeren via zweten en bloedvatverwijding. De aflevering belicht de risico's voor jonge, fitte sporters, zelfs bij lagere omgevingstemperaturen, en bespreekt de gevaarlijke symptomen die vaak verward worden met normale inspanning. Daarnaast wordt ingegaan op de noodzaak van snelle interventie. De focus ligt op het belang van actieve koeling, zoals ijsbaden of natte handdoeken, om fatale schade aan organen door eiwitvervorming te voorkomen. Het doel is bewustwording te creëren onder lopers en toeschouwers zodat hitteberoertes herkend en behandeld kunnen worden.

Deze aflevering van de Universiteit van Nederland podcast onderzoekt de problematiek van greenwashing, waarbij bedrijven zich duurzamer voordoen dan zij in werkelijkheid zijn. Klimaatadvocaat en onderzoeker Sjoerd Lopik legt uit hoe misleidende claims en onbetrouwbare koolstofkredieten — door hem 'spookkredieten' genoemd — de consument misleiden en voor concurrentievervalsing zorgen. De discussie richt zich op de impact van de nieuwe Europese Greenwash-wet die in september 2026 van kracht wordt, bedoeld om vage termen zoals 'eco-friendly' aan banden te leggen en keurmerken te reguleren. Naast de nieuwe regelgeving bespreekt Lopik de rol van het strafrecht bij het aanpakken van ernstige vormen van fraude binnen duurzaamheidscommunicatie. De aflevering belicht de gevolgen voor bedrijven, variërend van hoge boetes door de Autoriteit Consument en Markt tot mogelijke strafrechtelijke vervolging van bestuurders in extreme gevallen.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland onderzoekt technisch natuurkundige Cissie de werking van de menselijke neus en de ontwikkeling van een elektronische neus. De presentatie legt uit hoe geurmoleculen verdampen en via receptoren in de neus signalen naar de hersenen sturen, waarbij patronen van verschillende moleculen zorgen voor de herkenning van specifieke geuren. Het onderzoek richt zich op het nabouwen van dit proces met behulp van sensoren en nanohaartjes om een elektronische neus te creëren. Deze technologie kan worden ingezet voor het opsporen van ziektes, explosieven of het lokaliseren van mensen onder puin na een natuurramp. Het uiteindelijke doel is om een sensor te ontwikkelen die de precisie van de neus van een hond evenaart.

Deze aflevering van de Universiteit van Nederland onderzoekt de groeiende kloof tussen de kinderwens en het werkelijke geboortecijfer in Nederland. Hoewel veel jongvolwassenen graag kinderen willen, ligt het gemiddeld kindertal per vrouw op een historisch dieptepunt van 1,43, ruim onder het vervangingsniveau van 2,1. Demograaf Ruben van Galen analyseert de diverse barrières die dit proces in de hand werken, waaronder de krapte op de woningmarkt, de flexibilisering van de arbeidsmarkt en mismatch op de relatiemarkt. Daarnaast wordt de impact van vergrijzing op de economie en de zorgdoelstellingen besproken. De podcast belicht hoe een dalend geboortecijfer leidt tot een verschuiving in de leeftijdsopbouw, wat druk legt op de arbeidsmarkt en de verhouding tussen werkenden en ouderen. De discussie eindigt met mogelijke oplossingen, variërend van structurele voorzieningen voor ouders tot het omarmen van vergrijzing als een kans voor de samenleving.

In deze aflevering van Universiteit van Nederland onderzoekt Anne Oeraai van de Universiteit Leiden de neurologische processen die plaatsvinden tijdens het maken van keuzes. Aan de hand van een experiment met bananen wordt uitgelegd hoe neuronen elektrische signalen verzamelen tot een bepaalde grens is bereikt, en hoe factoren zoals vermoeidheid, leeftijd en persoonlijke voorkeur — variërend van 'satisfizers' tot 'maximizers' — dit proces beïnvloeden. Daarnaast wordt de invloed van pupilverwijding op het meten van onzekerheid besproken. De aflevering biedt daarnaast een praktisch stappenplan voor complexe levensbeslissingen, zoals een verhuizing. Door middel van een gewogen matrix-methode wordt getoond hoe men factoren kan opschrijven, scoren en wegen om tot een weloverwogen besluit te komen. Dit helpt niet alleen bij het verminderen van keuzestress voor maximizers, maar biedt ook inzicht bij gezamenlijke besluitvorming.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland onderzoeken Anna Dijkman en hoogleraar Harry Garretse de economische positie van Europa in een wereld die wordt gedomineerd door de handelsmuren van de Verenigde Staten en de groeiende macht van China. De discussie richt zich op de vraag of Europa zijn potentieel onbenut laat door te veel te focussen op zwaktes en het niet volledig benutten van de interne markt. Het gesprek belicht hoe specialisatie, technologische vooruitgang en het optimaliseren van de Europese interne markt cruciaal zijn voor toekomstige welvaart. Er wordt gekeken naar de verschuiving van massa-industrie naar hoogwaardige niches en de rol van automatisering in het behouden van concurrentiekracht, waarbij de nadruk ligt op Europa als een betrouwbare omgeving met sterke randvoorwaarden voor bedrijven en werknemers.

In deze aflevering van Universiteit van Nederland onderzoekt softwareonderzoeker Ayushi Rastogi de kwetsbaarheid van het internet en de impact van kleine softwarewijzigingen op wereldwijde systemen. Aan de hand van historische voorbeelden, zoals het verwijderen van de LeftPad-code in 2016 en de grootschalige Microsoft-storing in 2024, wordt uitgelegd hoe afhankelijk wij zijn van open source software en de rol van poortwachters bij het bewaken van code. De discussie breidt zich uit naar de menselijke aspecten van softwareontwikkeling, zoals vooroordelen in code en de opkomst van AI-gegenereerde programmeercode, die nieuwe risico's met zich mee kan brengen voor de stabiliteit en gelijkheid van onze digitale infrastructuur.

Deze aflevering van de Universiteit van Nederland, in samenwerking met het Financieele Dagblad, onderzoekt de positieve kanten en de lessen van economische crises. Aan de hand van de financiële crisis van 2008 en de val van Lehman Brothers wordt geanalyseerd hoe onzekerheid en risico de wereldwijde markten kunnen ontwrichten. De presentator duikt samen met hoogleraar Irene van Staveren in de theorieën van economen zoals Karl Marx, Frank Knight, John Maynard Keynes en Hyman Minsky om te begrijpen waarom markten zichzelf niet altijd reguleren. De discussie behandelt ook de praktische gevolgen voor het Nederlandse beleid, zoals bankbuffers en bonusplafonds, en stelt de vraag of de belangrijkste actoren in de financiële sector daadwerkelijk leren van de geleden schade.

In deze aflevering van 'Hey You' bespreekt Saskia Bonjour, onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam, de complexe dynamiek van migratie. Ze gaat in op het gebruik van metaforen in het publieke debat, de feitelijke cijfers over immigratie naar Nederland en Europa, en het feit dat de meerderheid van de migranten legaal verblijft. Daarnaast behandelt ze psychologische aspecten zoals de voorkeur voor de eigen groep en de historische context van grensbewaking en paspoorten. Tot slot bespreekt ze de drijfveren achter migratie, zoals economische redenen en sociale netwerken, en hoe factoren zoals vergrijzing en AI de toekomstige vraag naar arbeidskrachten kunnen beïnvloeden.

In deze aflevering onderzoeken Anna Dijkman van het Financiële Dagblad en jurist/econoom Annelieke Mooij wat de maatschappelijke gevolgen zijn van het verdwijnen van contant geld. Terwijl Nederland een van de meest digitale betaallanden van Europa is, vervult cash nog steeds cruciale functies voor specifieke groepen zoals ouderen, toeristen en laaggeletterden. De discussie belicht de spanning tussen de efficiëntie van digitaal betalen en de risico's van afhankelijkheid van digitale systemen, zoals cyberaanvallen en stroomuitval. Daarnaast wordt gekeken naar de economische en veiligheidsaspecten, waaronder de kosten voor winkeliers en de kans op criminaliteit bij fysieke geldstromen. De aflevering verkent ook de historische context van geldontwikkeling en de mogelijke toekomst van een hybride systeem, zoals de digitale euro, die de functies van cash — zoals anonimiteit en een vangnet in noodsituaties — zou kunnen nabootsen.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland duiken we in de onzichtbare wereld binnenin de menselijke cel. Aan de hand van het werk van structuurbioloog Miguel Loem van het Hubrecht-instituut wordt uitgelegd hoe een microscoop van drie meter hoog en elektronen kunnen worden gebruikt om de complexe moleculaire structuren van spermacellen en eicellen in kaart te brengen. De focus ligt op het begrijpen van eiwitten en hun 3D-vormen, wat essentieel is voor het ontrafelen van processen rondom menselijke vruchtbaarheid. De aflevering behandelt de technische uitdagingen van cryo-elektronenmicroscopie, zoals het bevriezen van cellen in een glasachtige staat om ijskristallen te voorkomen. Door duizenden korrelige afbeeldingen computergestuurd samen te voegen tot gedetailleerde 3D-modellen, kunnen wetenschappers nieuwe eiwitten ontdekken die voorheen onbekend waren. Dit fundamentele onderzoek biedt potentieel voor nieuwe inzichten in de behandeling van vruchtbaarheidsproblemen bij mannen en vrouwen.

Journalist Sofie Frankemolen en psychiater Damiaan Denise analyseren de complexe dynamiek van ruziemaken. Ze bespreken hoe biologische stressreacties en de bedreiging van ons ego leiden tot escalatie, maar ook hoe intellectuele strijd kan bijdragen aan creativiteit en nieuwe waarheden. Het gesprek verkent de fascinatie voor conflict in media en illustreert dit met de beroemde confrontatie tussen Wittgenstein en Popper. Uiteindelijk wordt het 'goed' ruziemaken gepresenteerd als een combinatie van techniek en liefde voor de relatie, waarbij de kernvraag draait om de behoefte aan erkenning van iemands identiteit.

Deze aflevering van de Universiteit van Nederland en het Financieele Dagblad onderzoekt de complexe impact van een studieschuld op de financiële toekomst van studenten. Aan de ene kant wordt de studieschuld gepresenteerd als een investering in menselijk kapitaal die leidt tot hogere salarissen en betere carrièreperspectieven, maar aan de andere kant zorgt de stijgende rente en de impact op de hypotheekruimte voor aanzienlijke zorgen bij studenten. De podcast belicht de geschiedenis van de studiefinanciering in Nederland, van de eerste universiteiten tot het huidige leenstelsel. Daarnaast worden praktische financiële overwegingen besproken, zoals de afweging tussen extra aflossen versus sparen en de invloed van schulden op grote levensbeslissingen zoals het kopen van een woning of het stichten van een gezin.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland onderzoekt historicus en religiewetenschapper Youssef Celik hoe AI-technologie helpt om vergeten historische verhalen te ontsluiten. Aan de hand van enorme hoeveelheden historische teksten gebruikt hij AI om hardnekkige stereotypen over de islam — zoals de relatie met honden, de positie van vrouwen en de verhouding tot het jodendom — te nuanceren. Het onderzoek laat zien dat de geschiedenis vaak veel gelaagder en minder conflictueus was dan de huidige vooroordelen doen vermoeden. Door middel van digitale analyse van miljarden woorden brengt Celik voorbeelden naar boven van religieuze tolerantie, sterke vrouwelijke stemmen en culturele uitwisseling. De aflevering biedt een reflectie op hoe het projecteren van hedendaagse conflicten op het verleden onze blik op de toekomst kan beperken en hoe het herontdekken van deze 'vergeten 10%' aan verhalen kan bijdragen aan meer openheid en verbinding.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland duiken Roland van Rijswijk-Dijk en Anna Dijkman in de lucratieve wereld van cybercrime en de handel in persoonsgegevens. De podcast onderzoekt hoe datalekken bij grote organisaties zoals Odido en Chipsoft de basis vormen voor een zwarte markt op het dark web, waar profielen van burgers worden verhandeld voor fraude en identiteitsdiefstal. De schadelijke impact van cybercrime wordt gekwantificeerd met een verwachte schade van 15.000 miljard dollar per jaar in 2029. De experts bespreken de werking van de criminele markt, de gevaren van wachtwoordhergebruik en de opkomst van geavanceerde technieken zoals AI-gestuurde stemvervalsing. Naast het identificeren van risico's zoals CEO-fraude, biedt de aflevering praktische adviezen over het gebruik van wachtwoordmanagers, twee-factor-authenticatie en het uitoefenen van rechten onder de AVG om de eigen digitale veiligheid te vergroten.

In deze aflevering van Hey You beantwoordt Doris van Halem, hoogleraar drinkwaterkwaliteit aan de TU Delft, vijf essentiële vragen over de kwaliteit en toekomst van ons drinkwater. De discussie behandelt de vergelijking tussen bronwater en kraanwater, de betrouwbaarheid van het Nederlandse watersysteem in het licht van vervuiling door medicijnresten en PFAS, en de noodzaak van waterbesparing door klimaatverandering. Daarnaast wordt uitgelegd waarom water in verschillende regio's anders smaakt en wat de technische en ecologische uitdagingen zijn bij het ontzilten van zeewater.

In deze aflevering verkennen de hosts de diepere betekenis van dromen, van persoonlijke, surrealistische ervaringen tot de wetenschappelijke strijd tussen psychoanalyse en neurowetenschap. We bespreken de visies van Freud, Jung en Bion, waarbij dromen worden gezien als zowel een venster naar het onbewuste als een neurologisch reinigingsproces. Verder trekken we parallellen met filosofische concepten zoals de twijfel van Descartes en popcultuur zoals The Matrix om de grens tussen werkelijkheid en droom te bevragen. De discussie laat zien hoe dromen zowel een bron van creatieve inspiratie kunnen zijn als een reflectie van onze diepste emoties en het collectieve onbewuste.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland podcast bespreekt insectenonderzoeker Marcel Dieke van de Wageningen Universiteit de onterechte reputatie van de wesp. Hoewel wespen vaak worden gezien als irritante indringers op het terras, vervullen ze een cruciale rol in de natuur door bestuiving en het beheersen van insectenplagen. De aflevering werpt licht op de ecologische functies van wespen, de oorzaken van de achteruitgang van insectenpopulaties en praktische tips om veilig met wespen om te gaan zonder ze te doden.

Deze aflevering van de Universiteit van Nederland onderzoekt het fenomeen van binaural beats, een psychoakoestisch effect waarbij het brein een derde, 'fantoom' frequentie waarneemt wanneer twee verschillende tonen aan elk oor worden aangeboden. De aflevering legt de natuurkundige basis uit, van interferentie en de ontdekking door Tartini tot de werking van noise cancelling technologie. Centraal staat de hypothese dat hersengolven kunnen synchroniseren met deze externe ritmes om ontspanning, focus of creativiteit te bevorderen. Aan de hand van een grootschalig experiment in een planetarium in Groningen, waarbij 317 proefpersonen werden getest, wordt gekeken of specifieke frequenties zoals 10 Hz daadwerkelijk leiden tot een meetbare toename in ontspanning. Hoewel de wetenschappelijke bewijslast nog niet onomstotelijk is door factoren zoals publicatiebias, biedt het onderzoek interessante inzichten in de interactie tussen geluid en het menselijk zenuwstelsel.

In deze aflevering van de Universiteit van Nederland podcast onderzoekt Denise Nazareth van de Universiteit Twente waarom ouderen vaak een rooskleuriger beeld hebben van het verleden. Aan de hand van onderzoek naar gezichtsuitdrukkingen en stemgeluid wordt uitgelegd hoe het brein door middel van emotieregulatie strategieën zoals het positiviteitseffect en het vervagingseffect herinneringen inkleurt. De aflevering belicht hoe de emotionele lading van gebeurtenissen verandert naarmate men ouder wordt, waarbij feitelijke informatie behouden blijft maar de emotionele intensiteit van negatieve ervaringen afneemt.

In de nieuwe podcast 'Even Denken' onderzoeken Sophie Frankemolen en psychiater Damian Denise de complexe grens tussen vriendschap en seksualiteit. Aan de hand van een experiment waarbij vrienden worden geconfronteerd met ongemakkelijke vragen, verkennen de makers de psychologische fundamenten van veiligheid en wederkerigheid versus de risico's van verlangen en afwijzing. Het gesprek diept de thematiek verder uit via filosofische perspectieven van Kant, Sartre en Freud, en kijkt naar de rol van psychoanalyse en vroege emotionele ontwikkeling. Daarnaast wordt besproken hoe culturele structuren en de spiegeling van driften in de jeugd onze omgang met seksualiteit en agressie bepalen.