Κάθε γωνία μια ιστορία, με την Ελένη Λετώνη

Τι κοινό έχουν η Ιστορία, η τύχη και… οι αριθμοί; Στο τρίτο επεισόδιο της σειράς «Όταν οι αριθμοί γράφουν Ιστορία», το 13. Το 13 δεν είναι μόνο ένας αμφιλεγόμενος αριθμός, είναι και απρόβλεπτος. Από τη νεαρή σύζυγο του Ερρίκου Η΄ που έπαιξε με την τύχη της, μέχρι τη δολοφονία του τσάρου Αλέξανδρου Β΄ που οδήγησε στη Ρωσική Επανάσταση. Από το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας και την τύχη της Βορείου Ηπείρου, μέχρι το δημοψήφισμα του 1924 και τον Γεώργιο Β΄ που πήγαινε κι ερχόταν στον θρόνο. Από το Ρούπελ και τη Συνθήκη του Βερολίνου, μέχρι τον Παναγούλη και το κίνημα του 1967, το 13 το συναντάμε ξανά και ξανά να γράφει Ιστορία, με τις ανατροπές να έρχονται πάντα εκεί που δεν τις περιμένεις.

Τι κοινό έχουν η Ιστορία, η τύχη και… οι αριθμοί; Η Ελένη Λετώνη συνεχίζει να ξετυλίγει το νήμα που τα συνδέει. Στο δεύτερο επεισόδιο της σειράς «Όταν οι αριθμοί γράφουν Ιστορία», το 10 το καλό. Το 10 δεν είναι μόνο ο βαθμός της αριστείας. Από το πέρασμα του Ρουβίκωνα, μέχρι τον γάμο της Βικτωρίας που έκανε μόδα το λευκό νυφικό. Από τον νερουλά του Αμαρουσίου που κέρδισε τον πρώτο ολυμπιακό Μαραθώνιο και την καρδιά της αγαπημένης του, μέχρι τον πολιτικό που έγινε δέκα φορές πρωθυπουργός, με ρεκόρ που αντέχει εδώ και 145 χρόνια. Από εξεγέρσεις, κινήματα και μεγάλες ανατροπές, το 10 το συναντάμε ξανά και ξανά να γράφει Ιστορία, με το ρίσκο και την τύχη να παίζουν πάντα τον ρόλο τους.

Τι κοινό έχουν η Ιστορία, η επιτυχία και… οι αριθμοί; Η Ελένη Λετώνη ακολουθεί ένα νήμα που συνδέει τους αριθμούς με ανθρώπους που άλλαξαν τον κόσμο. Στο πρώτο επεισόδιο «Όταν οι αριθμοί γράφουν Ιστορία» το 18. Το 18 δεν είναι μόνο ο αριθμός της ενηλικίωσης. Από την ψήφιση του πρώτου μας Συντάγματος, μέχρι την επιλογή ενός outsider για τον ελληνικό θρόνο. Από τη μάχη του Βατερλό, μέχρι τη γέννηση της Γερμανικής Αυτοκρατορίας. Από ένα βραβείο Νόμπελ, μέχρι την μεγαλύτερη εκλογική νίκη της Μεταπολίτευσης. Από την νεότερη και μέχρι πρότινος μακροβιότερη γυναίκα μονάρχη, μέχρι το αλάθητο του Πάπα και την ίδρυση του προγόνου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το 18 το συναντάμε ξανά και ξανά να γράφει Ιστορία.

Ο Ιλισσός είχε δώσει το όνομά του σε μια ολόκληρη περιοχή που ονομαζόταν Παριλίσσια. Εκεί κάποτε συναντούσε κανείς υπαίθρια καφέ δίπλα στους Στύλους του Ολυμπίου Διός, αλλά και παράγκες Μικρασιατών προσφύγων στην όχθη – ακόμα και στην κοίτη του. Είναι το σημείο όπου συναντιούνται η αρχαία Αθήνα, η Αθήνα της Ρωμαϊκής εποχής και η Αθήνα του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα. Πάμε λοιπόν μια βόλτα στα Παριλίσσια.

Τι συνέβη στις 5 Σεπτεμβρίου 1910 στην πλατεία Συντάγματος; Ποιος ήταν αυτός ο γενειοφόρος με τα στρογγυλά χαρακτηριστικά γυαλιά που πρόβαλε από το μπαλκόνι του πρώτου ορόφου του Grand Hotel και τα πλήθη παραληρούσαν; Και πώς κατάφερε να τους επιβληθεί με δυο του λέξεις μόνο; Η σχέση του Ελευθερίου Βενιζέλου με τον κόσμο που τον λάτρεψε ξεκίνησε εκείνη τη μέρα. Μια σχέση που θα κρατούσε πολλές δεκαετίες – ακόμα και μετά τον θάνατό του.

Πώς «εξαφανίστηκαν» τα ξενικά κόμματα; Ποιο ιστορικό γεγονός έπαιξε αναπάντεχα σπουδαίο ρόλο στην πορεία της Ιστορίας μας; Ποια πολιτική δολοφονία θεωρείς ότι επηρέασε περισσότερο τον ρου της ελληνικής Ιστορίας και γιατί; Ποιο είναι το μεγαλύτερο «what if» της νεότερης Ιστορίας μας; Αυτές είναι μερικές μόνο από τις ερωτήσεις στις οποίες απαντάμε στο 3ο Q&A του «Κάθε γωνιά μια Ιστορία».

Το Ζάππειο αποτελεί ένα από τα πιο γνωστά κληροδοτήματα που συναντάμε στην Αθήνα. Οι περισσότεροι έχουμε συνδέσει το Ζάππειο με την ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ και με τις βραδιές των εκλογών. Πόσοι ξέρουμε όμως ότι αποτελεί το πρώτο κτίριο που κατασκευάστηκε αποκλειστικά για να χρησιμοποιηθεί ως Ολυμπιακό ακίνητο; Φιλοξένησε τους αγώνες ξιφασκίας των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων, λειτούργησε ως εκθεσιακός χώρος, αποτέλεσε επί δεκαετίες το «σπίτι» του Ραδιοφωνικού Σταθμού Αθηνών, έγινε νοσοκομείο, ενώ οι κήποι του αποτελούσαν κάποτε το πιο γνωστό νυφοπάζαρο της Αθήνας.

Όταν λέμε «Σύνταγμα» εννοούμε και την Ερμού, τη Μητροπόλεως, την Καραγιώργη Σερβίας και την Φιλελλήνων βέβαια. Πάμε λοιπόν να συνεχίσουμε τη βόλτα μας και να επισκεφτούμε έναν από τους δύο πρώτους δρόμους που χαράχτηκαν στην Αθήνα, εκκλησάκια βυζαντινά, εκκλησίες ρωσικές και αγγλικανικές αλλά και διαχρονικά σημεία συνάντησης των Αθηναίων.

Η πιο κεντρική πλατεία της Αθήνας, που έχει αποτελέσει επανειλημμένως σημείο επαναστάσεων και διαδηλώσεων, η πλατεία Συντάγματος είναι ο αδιαμφισβήτητος μάρτυρας των περισσότερων ιστορικών γεγονότων του ελληνικού κράτους. Ποια ήταν όμως τα σημαντικότερα κτίρια που βρίσκονταν γύρω από την πλατεία, ποια η ιστορία τους και πώς άφησαν το αποτύπωμά τους στην Ιστορία της Ελλάδας; Για πάμε μια βόλτα στην πλατεία Συντάγματος!

Η βασίλισσα Βικτωρία και ο πρίγκιπας Αλβέρτος απέκτησαν 9 παιδιά, 42 εγγόνια και 85 δισέγγονα. Τον έναν τους γιο τον ψηφίσαμε για βασιλιά μας, ενώ η μία της εγγονή και η μια της δισέγγονη έγιναν βασίλισσες των Ελλήνων. Πολλά από τα εγγόνια της βρέθηκαν σε θρόνους της Ευρώπης και εν τέλει βρέθηκαν σε αντίπαλα στρατόπεδα κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε αυτό το επεισόδιο θα μιλήσουμε για τους 4 γιους και τις 5 κόρες της Βικτωρίας, που έζησαν συναρπαστικές ζωές και επηρέασαν, ο καθένας με τον τρόπο του, άλλος έμμεσα και άλλος άμεσα, την πορεία της Ευρώπης.

Στα χρόνια της βασίλισσας Βικτωρίας η Βρετανική Αυτοκρατορία έφτασε στο απόγειο της δόξας, της έκτασης και της δύναμής της. Εμπόριο, οικονομία, κοινωνικές ζυμώσεις, νέες πολιτικές ιδέες. Κι αν νομίζατε ότι η Βικτωρία ήταν καμιά φεμινίστρια, πλανάστε! Χαρακτήριζε «τρέλα» το να δοθεί δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες, ενώ έλεγε ότι οι γυναίκες είναι ανίκανες να αναλαμβάνουν θέσεις εξουσίας. Γι’ αυτό κι εκείνη άκουγε τον άντρα της, αμέ.

Η βασίλισσα Βικτωρία όρισε μια ολόκληρη εποχή που πήρε το όνομά της. Μέχρι σήμερα έχουμε έθιμα που τα οφείλουμε σε εκείνη. Ποιο ήταν όμως το κοριτσάκι που από outsider έγινε βασίλισσα; Πώς έφτασε από 5η στη σειρά διαδοχής να γίνει βασίλισσα στα 18 της χρόνια; Πώς παντρεύτηκε τον πρώτο της ξάδερφο με τα παιδιά και τα εγγόνια της να βρίσκονται σε δεκάδες θρόνους στην Ευρώπη και πολύ συχνά το ένα απέναντι από το άλλο; Και τι σχέση έχουν όλα αυτά με εκείνον που θα γινόταν ο πρώτος βασιλιάς της Ελλάδας;

Η λεωφόρος Αμαλίας δεν είναι μόνο ο Εθνικός Κήπος και η Βουλή των Ελλήνων! Εκεί κάποτε κατοικούσε εκείνος που έγινε πρωθυπουργός μόλις ξέσπασε το Κίνημα στο Γουδί, αλλά και ο νιόπαντρος Διάδοχος Κωνσταντίνος με την πριγκίπισσα Σοφία, μέχρι να χτιστεί το δικό τους Ανάκτορο. Η λεωφόρος Αμαλίας, που αρχικά ονομαζόταν «λεωφόρος με τις πιπεριές», ήταν το μέρος όπου έκαναν οι εύποροι Αθηναίοι τον περίπατό τους, κι εκεί όπου γίνονταν και τα προξενιά! Έτοιμοι για τη βόλτα μας στη λεωφόρο Αμαλίας;

«Αγάπησα, γι’ αυτό!» απαντούσε η Κυβέλη όταν τη ρωτούσαν πώς φαίνεται τόσο νέα. Αγάπησε και αγαπήθηκε πολύ. Έκανε 3 γάμους, απέκτησε 4 παιδιά, εγγόνια και δισέγγονα. Ο μεγάλος της έρωτας ήταν ο Γεώργιος Παπανδρέου και το love story τους διέλυσε δύο οικογένειες, πριν σβήσει κι εκείνο άδοξα. Η Κυβέλη όμως είχε πάντα το θέατρο καταφύγιο. Όσο για τη συνεργασία της με τη μεγάλη της αντίπαλο, την Μαρίκα Κοτοπούλη το 1931 στην Μαρία Στιούαρτ, άφησε κυριολεκτικά εποχή. Πάμε να περιηγηθούμε στη ζωή της θρυλικής Κυβέλης.

Η Μαρίκα Κοτοπούλη γεννήθηκε ουσιαστικά πάνω στο θεατρικό σανίδι και ολόκληρη η ζωή της δέθηκε άρρηκτα με το θέατρο. Δεν μπήκε ποτέ σε νόρμες και σε καλούπια. Αγαπούσε και μισούσε με πάθος. Εθίστηκε στη μορφίνη, αλλά η ίδια έλεγε ότι ο μεγαλύτερός της εθισμός ήταν ο Δραγούμης. Έζησαν μαζί 12 χρόνια δίχως ποτέ να παντρευτούν και τελικά τους χώρισε ο θάνατος. Πάμε να δούμε τη ζωή αυτής της μεγάλης θεατρίνας.

Ποιος είναι ο περισσότερο αδικημένος πολιτικός της νεότερης Ιστορίας μας; Νομίζω ότι ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος κερδίζει επάξια τον τίτλο αυτό. Ο άνθρωπος που έγινε 10 φορές πρωθυπουργός και κρατά το ρεκόρ, άφησε σπουδαίο έργο πίσω του, κι ας μην το συζητάμε όσο του αξίζει. Καταπολέμηση της ληστείας, αγροτική μεταρρύθμιση και ενσωμάτωση της Θεσσαλίας και της επαρχίας της Άρτας στον ελληνικό εθνικό κορμό. Κι όμως, στις αμέσως επόμενες εκλογές ηττήθηκε, κι εμείς σήμερα ελάχιστα γνωρίζουμε για το τόσο σπουδαίο έργο του.

«Όλοι το ίδιο είμαστε σε τούτο τον κοσμάκη και όλοι έχουμε καρδιά, λαός και Κολωνάκι». Όταν τραγουδούσε αυτούς τους στίχους η Μαίρη Λίντα το Κολωνάκι ήταν πλέον συνώνυμο της αριστοκρατίας και του πλούτου. Δεν ήταν όμως πάντα αυτός ο χαρακτήρας της περιοχής. Κάποτε στο Κολωνάκι συναντούσε κανείς μόνο αμπελώνες, στάνες και κατσικάκια – εξού και η περιοχή ονομαζόταν «Κατσικάδικα». Αργότερα εκεί έμεναν κυρίως εργένηδες και κακοποιά στοιχεία και ήταν επικίνδυνο να κυκλοφορεί κανείς το βράδυ. Στο Κολωνάκι του χθες και του σήμερα συναντάμε ακόμα σημεία και κτίρια που διηγούνται τις ιστορίες τους.

Αρχές της δεκαετίας του 1960 και στην πλατεία Κολωνακίου πίνει τον καφέ της, καπνίζοντας σαν φουγάρο, μια γιαγιούλα ντυμένη καλόγρια. Πόσοι από εκείνους που την έβλεπαν κάθε μέρα να ήξεραν άραγε ότι επρόκειτο για τη δισέγγονη της βασίλισσας Βικτωρίας και πεθερά της βασίλισσας Ελισάβετ; Η ζωή της πριγκίπισσας Αλίκης του Μπάττενμπεργκ, γιαγιάς του σημερινού βασιλιά του Ηνωμένου Βασιλείου Καρόλου Γ΄, έμοιαζε άλλοτε φορές με παραμύθι, άλλοτε με εφιάλτη. Πάμε να δούμε τη συναρπαστική ζωή της πριγκίπισσας που ζούσε στον αριθμό 7 της οδού Πατριάρχου Ιωακείμ, στο Κολωνάκι.

Ένας πρίγκιπας και η απόγονος μιας θρυλικής οικογένειας: ο πρίγκιπας Γεώργιος, δευτερότοκος γιος του βασιλιάς Γεωργίου Α΄, και η Μαρία Βοναπάρτη, δισέγγονη του θρυλικού Μεγάλου Ναπολέοντα ήταν ένα ζευγάρι που δεν έμοιαζε με τα άλλα royal couples. Θα ζούσαν μαζί 50 ολόκληρα χρόνια, αλλά ο γάμος τους ήταν εντελώς αντισυμβατικός – όπως άλλωστε και οι ίδιοι. Πάμε να μιλήσουμε για ένα ζευγάρι που θα σας μείνει αξέχαστο.

Η οδός Νοσοκομείου, που παρ’ ολίγον να γίνει «οδός Ρούσβελτ», αλλά παρέμεινε Ακαδημίας είναι ένας κεντρικότατος δρόμος της Αθήνας. Σε αυτόν υπήρχε το πρώτο πολιτικό νοσοκομείο της Αθήνας, σε αυτόν βρίσκονταν τα σπίτια δύο εκ των γνωστότερων Ελλήνων πολιτικών του 19ου αιώνα, που ήταν μάλιστα θείος και ανιψιός: του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου και του Χαρίλαου Τρικούπη. Ο δρόμος που καταλήγει στην πλατεία που πήρε το όνομά της από τον Βρετανό υπουργό και πρωθυπουργό Γεώργιο Κάνινγκ έχει πολλά ιστορικά σημεία για να σταθούμε και να θαυμάσουμε.

Ο έρωτας της Πηνελόπης Δέλτα & του Ίωνα Δραγούμη ήταν μυθιστορηματικός. Όταν γνωρίστηκαν εκείνη ήταν παντρεμένη και μητέρα 3 παιδιών κι εκείνος συνεπαρμένος από την «φωτιά» του Μακεδονικού Αγώνα. Ερωτεύτηκαν παράφορα, το 1908 αναγκάστηκαν να πάρουν χωριστούς δρόμους. Τα ταραχώδη χρόνια που ακολούθησαν θα τους έβρισκαν σε αντίπαλα πολιτικά «στρατόπεδα», ενώ η δολοφονία του Δραγούμη το καλοκαίρι του 1920 θα συνέδεε ξανά τα ονόματά τους.

Τι ήταν αυτό που έκανε τελικά τις Μεγάλες Δυνάμεις να υποστηρίξουν τη δημιουργία ελληνικού κράτους; Για ποιο πρόσωπο της Νεότερης Ιστορίας μας θεωρείς ότι γνωρίζουμε ελάχιστα πράγματα, αναλογικά με τα όσα προσέφερε στη χώρα; Ποιο ιστορικό γεγονός θεωρείς ότι διαμόρφωσε καταλυτικά τη μοίρα του ελληνικού κράτους; Θεωρείς ότι το «ΟΧΙ» εξιλέωσε τον Μεταξά στο συλλογικό μας υποσυνείδητο; Αυτές είναι μόνο μερικές από τις ερωτήσεις σας που απαντάμε στο 2ο Q&A επεισόδιο του «Κάθε γωνιά μια ιστορία».

Η πλατεία Ομονοίας κρύβει πολλές συναρπαστικές ιστορίες. Εκεί στήθηκε γλέντι για την έξωση του Όθωνα, εκεί έπεφτε ξύλο για τα πολιτικά, εκεί υπήρχαν τα γνωστότερα ξενοδοχεία της Αθήνας, εκεί λειτούργησε και το πρώτο catering της χώρας στα τέλη του 19ου αιώνα! Αποτέλεσε επί χρόνια τόπο συνάντησης Αθηναίων και ανθρώπων από την επαρχία, ενώ αποτελούσε στέκι των ξενύχτηδων αλλά και ανθρώπων των γραμμάτων και της τέχνης. Έχει αλλάξει πολλές μορφές και σχήματα και εξαιτίας της η Μούσα της ηρωικής ποίησης ταυτίστηκε με τις τουαλέτες! Πάμε να ανακαλύψουμε τα μυστικά της πλατείας Ομονοίας.

Πότε ιδρύθηκε το σημαντικότερο αρχαιολογικό μουσείο του κόσμου; Που στεγάζονταν οι ανεκτίμητης αξίας αρχαιότητές του μέχρι να αποκτήσει μόνιμη στέγη; Και πώς αυτές σώθηκαν από τα χέρια των Γερμανών κατακτητών κατά την περίοδο της Κατοχής; Πώς τα χρήματα του Μαρασλή και η δραστηριοποίηση του Βενιζέλου οδήγησαν στην ίδρυση της Ανωτάτης Εμπορικής; Πού θα στεγαζόταν αρχικά και πώς κατέληξε στο γνωστό κτίριο της οδού Πατησίων; Ποια είναι η ιστορία του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, που όλοι εξακολουθούμε να το λέμε ΑΣΟΕΕ;

Το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο αποτελεί σύμβολο, για πολλούς λόγους και με πολλούς τρόπους. Σύμβολο του αντιδικτατορικού αγώνα εναντίον της Χούντας των Συνταγματαρχών αλλά και σύμβολο της σπουδαιότητας του έργου των εθνικών ευεργετών για την πρόοδο της χώρας. Το κτιριακό συγκρότημα της οδού Πατησίων αποτελεί έξοχο δείγμα νεοκλασικισμού. Η Ιστορία όμως του Πολυτεχνείου ξεκινά πολύ πριν την οικοδόμηση του εμβληματικού του κτιρίου, όσο ακόμα στο ίδιο οικόπεδο βρισκόταν…ξενοδοχείο για τους Βαυαρούς και τους ξένους επισκέπτες.

Στην τελευταία μας βόλτα στη λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας θα μιλήσουμε για το ξενοδοχείο Hilton και θα σταθούμε μπροστά στη μαρμάρινη στήλη που υπάρχει στο σημείο όπου δολοφονήθηκε ο Ίων Δραγούμης. Θα περπατήσουμε στο Πάρκο Ελευθερίας, θα μάθουμε ποιοι δώρισαν τα δύο πανεπιστημιακά νοσοκομεία Αιγινήτειο και Αρεταίειο. Θα συναντήσουμε δύο αρκετά πιο σύγχρονα και μοντέρνα κτίρια: το κτίριο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών και της Αμερικανικής Πρεσβείας. Θα μάθουμε ποιος δώρισε το κτίριο του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου και τί προοριζόταν αρχικά να στεγάσει, και θα φτάσουμε μέχρι τον «Πύργο των Αθηνών».

Στα τέλη του 1903, οργισμένοι αντιδημοτικιστές μπούκαραν στο τότε Βασιλικό Θέατρο, όπου ανέβαινε μεταφρασμένη η Ορέστεια του Αισχύλου και τα έκαναν γυαλιά καρφιά. Τα Ορεστειακά ήταν κι αυτά επεισόδια που σχετίζονταν με το γλωσσικό ζήτημα (τη χρήση δηλαδή της καθαρεύουσας ή της «μαλλιαρής» όπως έλεγαν τότε υποτιμητικά την δημοτική). Η κυβέρνηση έπεσε – όπως και μετά τα Ευαγγελικά – και θα έπρεπε να περάσουν 73 ολόκληρα χρόνια για να διευθετηθεί τελικά το γλωσσικό ζήτημα!

Η φράση «Σανίδα που σου χρειάζεται» προέκυψε από τα γεγονότα που ακολούθησαν τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1902. Με τον Θεοτόκη και τον Δηλιγιάννη να αναδεικνύονται ουσιαστικά ισόπαλοι, ο βασιλιάς Γεώργιος βρέθηκε σε δύσκολη θέση. Και τη λύση την επέβαλε ο Δηλιγιάννης, μέσω των οπαδών του. Επί 5 μέρες έσπαγαν ότι έβρισκαν μπροστά τους στο κέντρο της Αθήνας, με κύριο «όπλο» τις σανίδες που έβρισκαν στις οικοδομές της οδού Σταδίου. Τελικά, ο Δηλιγιάννης έγινε πρωθυπουργός. Θαυματοποιός η σανίδα…

Τα Ευαγγελικά είναι τα πρώτα επεισόδια που ξέσπασαν στην Αθήνα και σχετίζονταν με το λεγόμενο «γλωσσικό ζήτημα». Η πρόθεση της βασίλισσα Όλγας να μεταφραστούν τα Ευαγγέλια στα ελληνικά συνδέθηκε από πολλούς με την απειλή του Πανσλαβισμού στη Μακεδονία. Παράλληλα, η μετάφραση του λόγιου και δημοτικιστή Αλέξανδρου Πάλλη, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ακρόπολις έκανε έξαλλους ακόμα και τους πιο ουδέτερους, όταν είδαν τον «Μυστικό Δείπνο» να έχει μεταφραστεί «Κρυφό Τσιμπούσι». Ποιος βγήκε κερδισμένος από τις ταραχές και τα επεισόδια, που άφησαν πίσω τους νεκρούς και τραυματίες, ενώ έριξαν και την κυβέρνηση; Ο Δηλιγιάννης, ποιος άλλος;

Η Σοφία Τρικούπη ήταν μια γυναίκα με πολύ περισσότερα εφόδια από τη μέση γυναίκα της εποχής της, κι όμως επέλεξε συνειδητά να περάσει ολόκληρη τη ζωή της στη σκιά: πρώτα του πατέρα και ύστερα του αδερφού της. Η ζωή της Σοφίας Τρικούπη δεν έχει μόνο μυθιστορηματικό ενδιαφέρον, αλλά σε ορισμένα σημεία καλύπτεται από μυστήριο, που συνοδεύεται από φήμες που αιωρούνται ανεπιβεβαίωτες μεσ’ τις δεκαετίες.

Οι γωνιές της Αθήνας και οι ιστορίες που κρύβουν… πενηντάρισαν! Απίστευτο; Κι όμως αληθινό! Κι έχουμε μέλλον ακόμα! Σε αυτό το επεισόδιο λοιπόν, σκέφτηκα να κάνουμε κάτι διαφορετικό. Να απαντήσω σε μερικές δικές σας ερωτήσεις, που έχω λάβει μέσα σε αυτά τα 2 χρόνια του podcast και αν μας αρέσει το concept, θα ακολουθήσει και συνέχεια!

Το κτίριο που αποτελεί την οικία του Βρετανού πρεσβευτή στην Αθήνα, επί της οδού Βασιλίσσης Σοφίας, ήταν το σπίτι του ζεύγους Βενιζέλου κατά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1930. Αλλά η αλήθεια είναι ότι από τότε που το ζευγάρι μετακόμισε σε αυτό το σπίτι τους, έβρισκε το ένα κακό πίσω από το άλλο. Εκλογική ήττα, δολοφονική απόπειρα κι ένα μοιραίο Κίνημα, που θα σφράγιζε την πορεία της χώρας αλλά και το τέλος της πολιτικής καριέρας του Βενιζέλου.

Πάμε να συνεχίσουμε τη βόλτα μας στη λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας και να μάθουμε την ιστορία εμβληματικών κτιρίων όπως είναι του Μουσείο Μπενάκη, η πρώτη πολυκατοικία της Αθήνας, το Μέγαρο Σταθάτου, το Σαρόγλειο Μέγαρο και το Πολεμικό Μουσείο. Παράλληλα θα μιλήσουμε για το Άλσος Ριζάρη όπου κάποτε βρισκόταν η Ριζάρειος Εκκλησιαστική Σχολή και σήμερα σώζεται ο ναός του Αγίου Γεωργίου, αλλά και για την πλατεία Ρηγίλλης ή Παύλου Μελά όπου συναντάμε ένα γλυπτό που είναι δημιούργημα της εγγονής του.

Ο δρόμος που κανένας μας δε λέει με το επίσημό του όνομα, η οδός Πανεπιστημίου, ενώνει την πλατεία Συντάγματος με την πλατεία Ομονοίας και φιλοξενεί ορισμένα από τα πιο χαρακτηριστικά κτίρια της πρωτεύουσας. Από το Μέγαρο του Μετοχικού Ταμείου Στρατού και το Μέγαρο Σλήμαν, μέχρι το Οφθαλμιατρείο και το Αρσάκειο, η οδός Πανεπιστημίου δεν έχει να δείξει μόνο την περίφημη Αθηναϊκή Τριλογία. Πάμε μια βόλτα και θα το διαπιστώσετε!

Λίγους μήνες μετά την πρωθυπουργοποίηση του Δηλιγιάννη η Βουλγαρία προσάρτησε πραξικοπηματικά την Ανατολική Ρωμυλία, δημιουργώντας νέα κρίση του Ανατολικού Ζητήματος. Τότε, ο πρωθυπουργός μας που δεν ήθελε να πάει κόντρα στο λαϊκό αίσθημα αλλά ούτε μπορούσε να κάνει πόλεμο αποφάσισε να εφαρμόσει μία πολιτική που έμεινε στην Ιστορία ως «Ειρηνοπόλεμος» ή αλλιώς «ένοπλος επαιτεία». Τα αποτελέσματα ήταν τραγελαφικά και θα εξελίσσονταν σε ολέθρια.

«Το κορδόνι, το κορδόνι, την ελιά την ξεριζώνει». Στα 1885 ο 61χρονος Θεόδωρος Δηλιγιάννης γίνεται για πρώτη φορά πρωθυπουργός κι εγκαινιάζεται έτσι η περίοδος του ελληνικού δικομματισμού. Τρικούπης και Δηλιγιάννης εναλλάσσονταν στην εξουσία για τα επόμενα δέκα χρόνια, μέχρι την τελευταία εκλογική νίκη του Δηλιγιάννη επί του Τρικούπη το 1895. Ο συντηρητισμός και ο εκσυγχρονισμός βρήκαν στα πρόσωπα των δύο αυτών πολιτικών τους ιδανικούς εκφραστές τους, τη στιγμή που οι ζυμώσεις στα Βαλκάνια διατάρασσαν για ακόμα μία φορά τις ισορροπίες.

Πώς η αδυναμία συνεννόησης ενός χωροφύλακα κι ενός Βρετανού επιτετραμμένου, κατά τη διάρκεια ενός περιπάτου του τελευταίου στον Λυκαβηττό, παρ’ ολίγον να δημιουργήσει διπλωματικό επεισόδιο και τελικά κατέληξε στον δημόσιο εξευτελισμό της Χωροφυλακής; Μπορεί ο λαός να ήταν δυσαρεστημένος από την οικονομική και φορολογική πολιτική της κυβέρνησης Τρικούπη του 1882, η οποία συνέπεσε μάλιστα και με ευρωπαϊκή οικονομική κρίση, αλλά τελικά την πτώση της κυβέρνησης αυτής την έφερε το λεγόμενο «επεισόδιο Νίκολσον».

Ευτυχώς για εμάς, η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου δεν συνέφερε καμία άλλη ευρωπαϊκή δύναμη, εκτός από την Ρωσία. Οπότε συγκλήθηκε Συνέδριο στο Βερολίνο, με στόχο ουσιαστικά να ανατραπούν όσα είχαν συμφωνηθεί στον Άγιο Στέφανο, το προάστιο της Πόλης, ανάμεσα σε Ρωσία και Οθωμανική Αυτοκρατορία λίγους μήνες νωρίτερα. Τελικά, καμία χώρα δεν έμεινε ευχαριστημένη από όσα συμφωνήθηκαν το 1878 στο Βερολίνο, και τα Βαλκάνια θα εφεξής ένα καζάνι που έβραζε – η έκρηξη θα ερχόταν στις αρχές του 20ου αιώνα. Η Ελλάδα όμως κατάφερε το 1881 να επεκτείνει για δεύτερη φορά τα σύνορά της και μάλιστα αναίμακτα, με την προσάρτηση της Θεσσαλίας (πλην της Ελασσόνας) και της επαρχίας της Άρτας στον εθνικό κορμό.

Στα 1877-1878 ένας ακόμα Ρωσοτουρκικός πόλεμος θα «ξυπνήσει» και πάλι τους αλυτρωτικούς πόθους των Ελλήνων. Όλοι οι Βαλκάνιοι λαοί είχαν συμμαχήσει με την Ρωσία κι εμείς έμοιαζε να μένουμε στην απέξω. Αν συνυπολογίσουμε και τις σοβαρές υπόνοιες για οικονομικές καταχρήσεις, δεν άργησαν να ξεσπάσουν επεισόδια που έμεινα στην ιστορία ως «Πετσωματικά». Αυτά θα ανάγκαζαν τελικά την κυβέρνηση να κηρύξει μερική επιστράτευση και να πάμε μια και δυο να πολεμήσουμε. Μόνο που ο πόλεμος είχε τελειώσει…και η Ρωσία είχε φροντίσει να δημιουργηθεί μια Μεγάλη Βουλγαρία…

Η λεωφόρος Βασιλίσσης Σοφίας δεν είναι μόνο ένας από τους κεντρικότερους δρόμους της Αθήνας. Φιλοξενεί ορισμένα από τα ομορφότερα νεοκλασικά κτίρια της πρωτεύουσας, που το καθένα έχει τη δική του ξεχωριστή ιστορία. Σε αυτό το επεισόδιο θα κάνουμε τη βόλτα μας σε τρία από αυτά τα αρχιτεκτονικά κοσμήματα της Αθήνας τα οποία σήμερα είναι πρεσβείες, ενώ δύο από τα τρία -που μοιράζονταν ουσιαστικά και το ίδιο όνομα - αποτέλεσαν κάποτε πριγκιπικές οικίες.

Την άνοιξη του 1870 μία παρέα Ευρωπαίων περιηγητών ξεκινούσε από το Hotel d’ Angeterre (Ξενοδοχείο της Μεγάλης Βρετανίας) για να επισκεφθεί τον Μαραθώνα, ώστε να δει το σημείο της ιστορικής Μάχης. Η εκδρομή αυτή θα κατέληγε σε ένα από τα πιο γνωστά εγκλήματα στην ιστορία του ελληνικού κράτους, τη Σφαγή στο Δήλεσι, που θα αναδείκνυε την εγγενή αδυναμία της Πολιτείας να εγγυηθεί την ασφάλεια ακόμα και σε απόσταση μίας ώρας από την πρωτεύουσα, καθώς και τη διαπλοκή των συμμοριών ληστών με πολιτικούς αλλά και οικονομικούς παράγοντες της εποχής.

H οδός Ηρώδου Αττικού φιλοξενεί δύο από τα πιο εμβληματικά κτίρια της Αθήνας, που είναι άμεσα συνδεδεμένα να με την πολιτική ζωή της χώρας: το Προεδρικό Μέγαρο και το Μέγαρο Μαξίμου. Το πρώτο χτίστηκε ως Ανάκτορο Διαδόχου, για το τότε πριγκιπικό ζεύγος Κωνσταντίνο και Σοφία ενώ το δεύτερο ξεκίνησε να χτίζεται για να αποτελέσει τη οικία ενός Χιώτη εφοπλιστή. Σήμερα αποτελούν την έδρα της Προεδρίας της Δημοκρατίας και του πρωθυπουργού της χώρας αντίστοιχα. Πάμε να μάθουμε την ιστορία τους.

Ο Ανδρέας Συγγρός είναι ένας από τους πιο γνωστούς και μεγαλύτερους εθνικούς ευεργέτες της Ελλάδας. Έχει συνδέσει το όνομά του με πολλά κληροδοτήματα, όπως το Κτήμα Συγγρού, το νοσοκομείο λοιμωδών νόσων «Ανδρέας Συγγρός» και βέβαια την ομώνυμη λεωφόρο Συγγρού, που συνδέει το κέντρο της Αθήνας με το Φάληρο. Πέρα από αυτά όμως, ο Συγγρός συνδέεται άμεσα με το μεγαλύτερο οικονομικό σκάνδαλο που έγινε στην Ελλάδα τον 19ο αιώνα. Χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τις περιουσίες τους, ενώ παράλληλα έγινε η μεγαλύτερη αναδιανομή πλούτου στη χώρα. Πρόκειται για τα «Λαυρεωτικά», το πρώτο χρηματιστηριακό σκάνδαλο στην Ελλάδα, πριν καν υπάρξει Χρηματιστήριο!

Τον περιμέναμε και πώς τον περιμέναμε τον διάδοχο του ελληνικού θρόνου. Εκεί που απέτυχαν παταγωδώς ο Όθωνας και η Αμαλία, Γεώργιος και Όλγα πέτυχαν και με το παραπάνω. Ο πολυπόθητος Διάδοχος ήρθε μόλις εννέα μήνες μετά τον γάμο τους και ακολούθησαν ακόμα τέσσερις γιοι και δύο κόρες. Ο μικρούλης έλαβε το όνομα «Κωνσταντίνος» και η μοίρα του θα συνδεόταν άμεσα με το όνομά του. Το όνειρο του βασιλιά – στρατηλάτη που παίρνει πίσω την Κωνσταντινούπολη βρήκε στο πρόσωπο του Κωνσταντίνου τον απόλυτο εκφραστή του. Και κάπως έτσι γεννήθηκε ο Κωνσταντίνος ο Δωδέκατος, ο διάδοχος του Κωνσταντίνου Ενδέκατου Παλαιολόγου. Μόνο που κάποια όνειρα μετατρέπονται σε εφιάλτες.

Η βασίλισσα Όλγα, η Ρωσίδα Μεγάλη Δούκισσα που παντρεύτηκε τον βασιλιά Γεώργιο A΄ και έγινε βασίλισσα των Ελλήνων έζησε μία ζωή γεμάτη περιπέτειες και ανατροπές. Ήρθε στην Ελλάδα στα 16 της, ήταν βασίλισσα για περισσότερα από 45 χρόνια, απέκτησε 8 παιδιά, έζησε για να δει τον άντρα της να δολοφονείται, τον εγγονό της να πεθαίνει στα 27 του χρόνια από δάγκωμα μαϊμούς και τον πρωτότοκο γιο της να χάνει δύο φορές τον θρόνο και να πεθαίνει εξόριστος και έκπτωτος. Η Όλγα, μεταξύ άλλων, συνέδεσε το όνομά της με το φιλανθρωπικό της έργο, επιστέγασμα του οποίου ήταν η ίδρυση του νοσοκομείου ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ.

Ήρθε ο νεαρός Γεώργιος Α΄ στην Ελλάδα τον Οκτώβριο του 1863, τον υποδεχτήκαμε με χαρές και πανηγύρια… αλλά ακόμα υπήρχαν δύο βασικές εκκρεμότητες. Η Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα και η ψήφιση νέου Συντάγματος από την Εθνοσυνέλευση. Στο ζήτημα των Επτανήσων σημαντικό ρόλο έπαιξε ο Χαρίλαος Τρικούπης, νεαρός διπλωμάτης τότε. Όσο για την ψήφιση Συντάγματος, ένας χρόνος είχε περάσει από την άφιξη του Γεωργίου στην Ελλάδα κι ακόμα τίποτα. Ώσπου έστειλε ένα «τελεσίγραφο» στην Εθνοσυνέλευση, δίνοντάς της διορία 10 μέρες για να ψηφιστεί το Σύνταγμα. Έτσι κι έγινε.

Η Β΄ Εθνοσυνέλευση συνήλθε το φθινόπωρο του 1862, και είχε δύο βασικούς στόχους: την ψήφιση νέου Συντάγματος και την εκλογή νέου Βασιλιά. Οι συνεδριάσεις πραγματοποιούνταν στην «Παράγκα», όπως αποκαλούσε ο κόσμος το πρόχειρα κατασκευασμένο κτίσμα, δίπλα στο υπό κατασκευή κτίριο της Βουλής, στη σημερινή οδό Ανθίμου Γαζή. Όσο για νέο βασιλιά, τελικά ψηφίσαμε ομόφωνα εκείνον που στο δημοψήφισμα που είχε προηγηθεί είχε λάβει μόλις 6 ψήφους από τις 241.202 (!) Αλλά, εφόσον οι Μεγάλες Δυνάμεις τα είπανε και τα συμφωνήσανε, εμείς ακολουθήσαμε, και η Β΄ Εθνοσυνέλευση ανακήρυξε ομόφωνα βασιλέα των Ελλήνων - και όχι της Ελλάδος - τον Χριστιανό Γουλιέλμο Φερδινάνδο Αδόλφο Γεώργιο του Schelwing-Holstein- Sonderburg-Glucksburg ως Γεώργιο Α’.

Στις 6 Σεπτεμβρίου 1861 γίνεται δολοφονική απόπειρα εναντίον της βασίλισσας Αμαλίας. Επρόκειτο για ακόμα μία εκδήλωση του αντιδυναστικού ρεύματος, που μετά το τέλος του Κριμαϊκού Πολέμου όλο και φούντωνε. Η αποτυχία πραγμάτωσης της Μεγάλης Ιδέας, ο αυταρχικός τρόπος διακυβέρνησης και η ατεκνία του βασιλικού ζεύγους ήταν οι κυριότεροι λόγοι που οδήγησαν τελικά στη έξωσή τους από την Ελλάδα τον Οκτώβριο του 1862. Βίττελσμπαχ τέλος – έρχονται οι Γλύξμπουργκ.

Ακαδημία Αθηνών - Πανεπιστήμιο - Εθνική Βιβλιοθήκη: τα τρία υπέροχα νεοκλασικά κτίρια που συναντάμε επί της οδού Πανεπιστημίου είναι γνωστά και ως η «Τριλογία των Αθηνών». Στην πραγματικότητα, πρόκειται για την «Τριλογία των αδελφών Χάνσεν», αφού είναι έργα των ομώνυμων Δανών αρχιτεκτόνων. Τα εμβληματικά αυτά κτίρια στεγάζουν φορείς άρρηκτα συνδεδεμένους με την πνευματική ζωή της Ελλάδας. Πάμε να μάθουμε τη συναρπαστική τους ιστορία.

Η Sophie de Marbois-Lebrun, γνωστή σε όλους μας ως Δούκισσα της Πλακεντίας, συνέδεσε τη ζωή της με την Ελλάδα, όχι μόνο στηρίζοντας οικονομικά τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας αλλά και επιλέγοντας να εγκατασταθεί μόνιμα στη χώρα. Ιδιόρρυθμη, εκκεντρική και συνάμα τραγική φιγούρα, άφησε πίσω της ακίνητα που θαυμάζουμε μέχρι σήμερα και μια αμφιλεγόμενη υστεροφημία. Πάμε να μάθουμε ποια ήταν η Δούκισσα της Πλακεντίας λοιπόν, που δώσαμε το όνομά της σε στάση του μετρό, σε λεωφόρο και σε έξοδο της Αττικής Οδού.